Naar de inhoud
Blogs Best-practices

Excel vervangen door iets anders? Kijk eerst naar deze drie signalen

Excel vervangen door iets anders? Kijk eerst naar deze drie signalen

Wie zoekt naar Excel vervangen door een ander systeem, heeft meestal net iets zien misgaan. Een offerte met een oude prijs, een order die nergens meer te vinden is, een collega die ziek thuis zit terwijl alleen hij het bestand snapt. Het voelt als een plotselinge storing, maar het is het eind van een lang en stil proces.

Laten we eerst iets rechtzetten: Excel is niet slecht. Het is snel, iedereen kan ermee werken en je kunt er alles in kwijt. Daarom begint bijna elk bedrijf ermee. Met tien mensen werkt het ook prima. Er is één lijst, één persoon die hem bijhoudt en iedereen weet waar het bestand staat. Niemand hoeft na te denken over versies of rechten, want er is maar één versie en één beheerder. Zo lang dat zo blijft, is er geen enkele reden om iets te veranderen.

Maar je bedrijf groeit, en Excel groeit mee. Alleen niet op de goede manier. Er komen meer mensen die erin werken. Er ontstaan kopietjes. Iemand slaat een eigen versie op omdat hij even rustig wil rekenen, iemand anders zet er een paar tabbladen bij. Voor je het weet heb je een bestand dat "definitief versie 3" heet, en niemand weet nog welke de goede is. Ondertussen worden de formules ingewikkelder, tot er nog maar één collega is die echt snapt hoe het geheel werkt.

Dat is de handige Harrie van het bedrijf. Iedereen loopt naar hem toe als een getal niet klopt. Zolang Harrie er is, lijkt er niets aan de hand. Het werk gaat door, klanten krijgen hun spullen en de cijfers kloppen ongeveer. En juist daarom ziet niemand dat het bedrijf in de afgelopen jaren steeds meer is gaan leunen op één bestand en één hoofd.

Een lijst bewaart, maar stuurt niet

Het belangrijkste punt wordt bijna altijd gemist. Een Excel-lijst bewaart informatie, maar hij stuurt het werk niet. Hij zegt niet wie wat moet doen. Hij geeft geen seintje als een klus drie dagen blijft liggen. Hij laat niet zien dat een order vastloopt bij inkoop. Daar zijn mensen voor nodig die alles in de gaten houden, en die mensen doen dat naast hun eigen werk.

Bij een team van tien valt dat niet op. Bij een team van dertig zijn er ineens drie of vier mensen die een deel van hun week besteden aan nalopen, navragen en lijstjes vergelijken. Niemand noemt dat een probleem, want het is gewoon hoe het werkt. Het gaat geleidelijk, en daarom voelt het jarenlang alsof alles prima gaat.

Een Excel-probleem is dus bijna nooit een Excel-probleem. Het is een teken dat je proces niet meer in een systeem zit, maar verspreid over losse bestanden en in iemands hoofd. Wie Excel wil vervangen door iets anders, moet dus eerst kijken welk proces er eigenlijk in dat bestand verstopt zit. Een nieuw pakket dat alleen de lijst overneemt, lost niets op. Je wilt iets dat het werk ook echt doorzet: wie is aan de beurt, wat ligt stil, wat moet vandaag weg.

De drie signalen dat het al misgaat

Dat betekent niet dat je al je Excel-lijstjes moet weggooien. Een klein lijstje voor jezelf, om je eigen planning bij te houden of een offerte door te rekenen, werkt prima en blijft dat ook doen. Het wordt pas een risico als drie dingen tegelijk waar zijn. Het bestand ondersteunt een belangrijk proces, zoals orders, prijzen of planning. Meerdere mensen moeten erin werken. En het draait in de praktijk op één persoon. Eén van die drie is geen reden tot zorg. Alle drie tegelijk wel.

Herken je ze alle drie, dan gaat het niet ineens mis. Dan gaat het al een tijdje mis, en wacht het alleen nog op het moment dat je het merkt. Dat moment komt meestal op een slechte dag: Harrie wordt ziek of vertrekt, iemand werkt in een oude versie, er gaat een verkeerde prijs naar een klant, of een order valt tussen twee lijstjes in. Het probleem bestond al maanden. Het werd alleen nu pas zichtbaar.

Waar het in de praktijk breekt

Kijk je naar de momenten waarop het misgaat, dan zie je steeds dezelfde vier breekpunten. Ze zijn handig om je eigen bestanden langs te leggen voordat je besluit wat je gaat doen.

Vier breekpunten om op te letten

Het eerste is de versie: meer dan één bestand met dezelfde naam en net andere cijfers. Het tweede is de persoon: één collega zonder wie niemand een formule durft aan te raken. Het derde is de stilte: werk dat blijft liggen zonder dat iemand een seintje krijgt, omdat een lijst geen alarm slaat. Het vierde is de overdracht: het moment dat een klus van het ene lijstje naar het andere moet, van verkoop naar planning bijvoorbeeld. Daar vallen orders tussen, omdat niemand verantwoordelijk is voor het gat ertussen.

Tel voor je belangrijkste bestand hoeveel van die vier je herkent. Bij één is opruimen vaak genoeg: één versie afspreken, de formules laten uitleggen aan een tweede collega. Bij drie of vier zit je proces niet meer in je bestand, maar eromheen, in mails, appjes en geheugen. Dan heeft het weinig zin om nog een tabblad toe te voegen. Dan is het tijd om het proces zelf vast te leggen in een systeem dat het werk stuurt, zodat het niet langer afhangt van wie er toevallig op kantoor is.

Excel vervangen door een ander pakket is zelden de eerste stap. De eerste stap is eerlijk kijken welk proces er in je bestanden zit, wie het draaiende houdt en wat er gebeurt als die persoon een maand weg is. Herken je de drie signalen, dan is de vraag niet meer of het misgaat, maar wanneer je het merkt. Lead Innovation helpt ondernemers dat proces boven water te krijgen en in een systeem te zetten dat het werk zelf bijhoudt, zodat je niet hoeft te wachten tot Harrie ziek wordt.

Wil je meer weten over monday.com?

Het team van Lead Innovation aan het werk